Author: Mustak Daula

Nikah and Dawat program of MOHMEDFAIZ S/O MUBARAK CHAVDA held at Tankaria today. Many many congratulation to Mubarak Chavda. 

ASIF S/O AYYUB IBRAHIM BASERI [BROTHER PF MOHSIN – SHABBIR – SAJID BASERI] passed away by heart attack. Inna Lillahe Wainna Ilayhe Rajeun. Namaj e janaja will held at Bhadbhag graveyard after Zuhar prayer. May ALLAH [SWT] grant superior place in Jannatul firdaush. Ya ALLAH……. provide sabre jamil to his family. 

ડ્યુઝબરી અને બેટલીના સાંસદ ઇકબાલ હુસૈન મહંમદના ટંકારીઆ ગામના રોકાણ દરમિયાન ટંકારીઆ મસ્જિદ-મદરસા કમિટીના ટ્રસ્ટીઓ અને સભ્યો સાથે બેઠક યોજાઈ હતી. ટંકારીઆ મસ્જિદ-મદરસા કમિટીના આમંત્રણને પગલે જનાબ ઇકબાલ હુસૈન મહંમદ,  જનાબ મુસ્તુફાભાઈ ખોડા સાથે ટંકારીઆ દારૂલ ઉલૂમની ઓફિસ ખાતે સમયસર આવી પહોંચ્યા હતા.

બેઠકની શરૂઆત જનાબ હાફિઝ ગુલામ ઇપલી દ્વારા કુરઆન પાકની તિલાવતથી કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ જનાબ હાજી ઇબ્રાહિમ મનમન સાહેબ દ્વારા પુષ્પગુચ્છ અર્પણ કરી જનાબ ઇકબાલ હુસૈન મહંમદનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું.

આ પ્રસંગે જનાબ નાસીરભાઈ લોટીયાએ જનાબ ઇકબાલ હુસૈન મહંમદનો પરિચય આપ્યો હતો. તેમણે ઇકબાલ હુસૈન મહંમદની જીવનયાત્રા તેમજ તેમના પરિવારના ટંકારીઆ ગામ સાથેના સંબંધો અંગે માહિતી આપી હતી.

ત્યારબાદ જનાબ ઇકબાલ હુસૈન મહંમદે ઉપસ્થિત ટ્રસ્ટીઓ અને સભ્યો સાથે સંવાદ કર્યો હતો. તેમણે પોતાના જાહેર જીવન અને અંગત અનુભવો અંગે વાત કરી હતી. સાથે જ વર્તમાન સમયની જરૂરિયાતો, શિક્ષણ, સમાજ સામેના પડકારો અને નવી પેઢી માટેની તકો સહિતના મુદ્દાઓ પર પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા.

પરસ્પર વિચારવિમર્શ દરમિયાન સંસ્થા, શિક્ષણ અને સામાજિક વિકાસ સાથે સંકળાયેલા વિવિધ વિષયો પર વિચારો તથા માહિતીનું આદાન-પ્રદાન થયું હતું.

લગભગ દોઢથી બે કલાક સુધી ચાલેલી બેઠક દરમિયાન વિવિધ મુદ્દાઓ પર વિગતવાર વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી. બેઠકના અંતે જનાબ ગુલામ સાહેબ ઇપલી દ્વારા ઉપસ્થિત મહેમાન તથા તમામ સભ્યોનો આભાર વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો. કમિટીના સભ્યો દ્વારા આયોજિત અલ્પાહાર પછી કાર્યક્રમ પૂર્ણ થયો હતો.

કમિટીના જણાવ્યા મુજબ, ઇકબાલ હુસૈન મહંમદ સાથેનો આ સંવાદ પરસ્પર વિચારો અને અનુભવોના આદાન-પ્રદાન માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ રહ્યો હતો.

 

M.A.M. Primary English Medium School and M.A.M. High School, Tankaria, Organise Educational Seminar

Tankaria, 24 September 2026:

M.A.M. Primary English Medium School and M.A.M. High School, Tankaria, organised an inspiring educational seminar today at the Madani Hall of M.A.M. Primary English Medium School, with the aim of motivating students and educators to pursue academic excellence, lifelong learning and holistic development.

The seminar was graced by the presence of Hon. Iqbal Mohamed, Member of Parliament for Dewsbury and Batley, United Kingdom, as the Guest of Honour. His presence added distinction and significance to the occasion and provided students with a valuable opportunity to gain insights from the experiences and perspectives of an accomplished professional and public representative.

In his extensive and highly informative address, Hon. Iqbal Mohamed cautioned students about the serious educational, health and social consequences of excessive dependence on mobile phones and artificial intelligence. He urged them to use technology wisely and responsibly while encouraging them to pursue genuine education through reading, critical thinking, discipline and meaningful learning. His thought-provoking guidance inspired the students to move forward on the path of true knowledge and personal development.

On this occasion, Hon. Iqbal Mohamed also inaugurated the newly renovated computer laboratory. During the inauguration ceremony, he offered special prayers for the progress, success and bright future of the school and its students.

The programme served as a meaningful platform for students and teachers to broaden their horizons, strengthen their aspirations and reflect on the importance of education in shaping a successful and responsible future. The interaction also offered students an opportunity to appreciate the wider global dimensions of education, leadership and community service.

The school management expressed its sincere gratitude to the Guest of Honour for graciously accepting the invitation and taking the time to be part of this special educational occasion. His presence, valuable interaction and inspiring message were deeply appreciated.

Maulana Abdulrajjak Saheb and all the esteemed trustees conveyed their heartfelt appreciation to the teachers, students and parents for their enthusiastic participation, continued support and valuable cooperation in the school’s educational initiatives.

The management reaffirmed its commitment to creating meaningful and enriching educational experiences for students. It emphasised that initiatives such as these are designed not only to enhance academic knowledge but also to nurture confidence, character, awareness, leadership qualities and a positive vision for the future.

The seminar concluded with a renewed sense of inspiration and encouragement among the students and educators, reflecting the school’s continued commitment to quality education, holistic development and the empowerment of the next generation.

— M.A.M. Primary English Medium School and M.A.M. High School, Tankaria

---

Read more →

“હું ટંકારીઆનો છું અને ટંકારીઆ મારું છે” — ઈકબાલહુસૈન મહંમદ

યુનાઇટેડ કિંગડમ (યુ.કે.)ની સંસદમાં સ્વતંત્ર ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટાઈને ભારત અને ગુજરાતનું નામ વૈશ્વિક સ્તરે ગૌરવભેર ઉજાગર કરનાર તથા પોતાના દાદા અને પૂર્વજોના વતન ટંકારીઆ સાથે ગાઢ આત્મીય સંબંધ ધરાવતા બ્રિટિશ સંસદ સભ્ય (એમ.પી.) ઈકબાલહુસૈન મહંમદનો ભવ્ય સત્કાર સમારંભ ટંકારીઆ ગ્રામ પંચાયતના પટાંગણમાં ભારે હર્ષોલ્લાસ અને વતનપ્રેમના માહોલ વચ્ચે યોજાયો હતો.

પોતાના પૂર્વજોના વતનમાં પધારેલા આ લાડકવાયા સપૂતનું સ્વાગત કરવા પંચાયત પરિવાર સહિત ગ્રામજનોમાં ભારે ઉત્સાહ અને ઉમંગ જોવા મળ્યો હતો.

કાર્યક્રમની શરૂઆત હાફિઝ સફવાનભાઈ ભુતા દ્વારા પવિત્ર કુરઆનની તિલાવતથી કરવામાં આવી હતી. ટંકારીઆ ગામના સરપંચ શ્રી મંગાભાઈ દ્વારા ઈકબાલભાઈનું પુષ્પગુચ્છ અર્પણ કરી ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું.

ગામની વિવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા ઈકબાલભાઈને શાલ ઓઢાડી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ ગામના ઉપસરપંચ શ્રી સફવાનભાઈ દ્વારા તેમને પ્રશસ્તિપત્ર અર્પણ કરી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

“ટંકારીઆ સાથે ઈકબાલહુસૈનનો સંબંધ માત્ર મૂળનો નહીં, પરંતુ લાગણીનો પણ છે”

આ પ્રસંગે ટંકારીઆના જાણીતા સામાજિક કાર્યકર તથા ‘ટંકારીઆ: ઇતિહાસની રોશનીમાં’ પુસ્તકના સંપાદક નાસીરહુસેન લોટીયાએ પોતાના પ્રવચનમાં ઈકબાલહુસૈનના પ્રેરણાદાયી વ્યક્તિત્વ અને તેમના ટંકારીઆ સાથેના ગાઢ સંબંધો પર વિસ્તૃત પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે ઈકબાલહુસૈન મહંમદના દાદા અને તેમના પૂર્વજો ટંકારીઆ ગામની કડુજી સ્ટ્રીટમાં રહેતા હતા, જે તે સમયે ‘ગોદર મહોલ્લા’ તરીકે ઓળખાતી હતી. તેમના દાદાની અટક ‘રૂપિયાવાલા’ હતી, પરંતુ બાદમાં તેઓ ‘કડુજી’ અટકથી ઓળખાતા થયા હતા.

વધુમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે વ્યવસાયે એન્જિનિયર એવા ઈકબાલહુસૈન અને તેમના પરિવારનાં મૂળ ગુજરાતની માટી સાથે જોડાયેલા છે; ગુજરાતી સંસ્કૃતિ અને ગુજરાતી સંસ્કારો સાથે તેમનો ગાઢ સંબંધ છે. ઈકબાલભાઈના કુટુંબનાં મૂળ ટંકારીઆમાં છે એટલું જ નહીં, પરંતુ તેઓ ટંકારીઆ ગામના ભૂતપૂર્વ સરપંચ સ્વ. અહમદ સાહેબ ખોડા (DYSP)ના જમાઈ પણ છે. તેમના બહેનનાં લગ્ન પણ મૂળ ટંકારીઆના બશીરભાઈ હલાલત સાથે થયા છે.

આ રીતે ઈકબાલહુસૈન અને તેમનું સમગ્ર કુટુંબ ટંકારીઆ સાથે અનેક સ્તરે ગાઢ અને આત્મીય સંબંધો ધરાવે છે, જે સમગ્ર ટંકારીઆ ગામ માટે નિશ્ચિતપણે ગૌરવની વાત છે.

નાસીરહુસેને વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ઈકબાલહુસૈને બ્રિટિશ સંસદમાં આપેલી પોતાના ઐતિહાસિક Maiden Speechમાં પણ પોતાના પરિવારને ગૌરવભેર ‘Gujarati-Indian immigrant family’ તરીકે યાદ કર્યો હતો. વિદેશની ધરતી પર સફળતાના શિખરો સર કર્યા હોવા છતાં તેમણે પોતાના માતા-પિતા પાસેથી મળેલા ઉચ્ચ સંસ્કારો અને મૂલ્યોનું ગૌરવપૂર્વક સ્મરણ કર્યું હતું.

“હું ટંકારીઆનો છું અને ટંકારીઆ મારું છે” — ઈકબાલહુસૈન

સમારંભમાં પોતાના પ્રવચનની શરૂઆત કરતાં જ ઈકબાલહુસૈન ભાવુક બની ગયા હતા. વતન પ્રત્યેની પોતાની ઊંડી લાગણી વ્યક્ત કરતાં તેમણે કહ્યું હતું:

“હું ટંકારીઆનો છું અને ટંકારીઆ મારું છે.”

તેમણે ગૌરવભેર વધુમાં જણાવ્યું હતું:

“હું યુ.કે.માં ચૂંટાયેલો પ્રથમ ભરૂચી વહોરા મેમ્બર ઑફ પાર્લામેન્ટ (સાંસદ) છું. તમે સૌ એવી દુઆ કરો કે મારા પછી પણ આપણા ભરૂચી વહોરા સમાજના યુવાનો આ જ રીતે આગળ આવે, પ્રગતિ કરે અને માનવસેવામાં પોતાનું યોગદાન આપે.”

પોતાના સંબોધનમાં તેમણે ‘ખિદમતે ખલ્ક’ એટલે કે માનવસેવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે દરેક વ્યક્તિએ માનવતાના નાતે ઈમાનદારી, સચ્ચાઈ, ખંત અને ધૈર્ય સાથે લોકોની સેવા કરવાનો સતત પ્રયાસ કરવો જોઈએ.

વતનપ્રેમ અંગે વાત કરતાં તેમણે કહ્યું હતું કે, “આ ભારત દેશ આપણો છે અને વતન પ્રત્યે મોહબ્બત રાખવાનું તો આપણને ઇસ્લામે શીખવાડ્યું છે.”

ગામની સ્વચ્છતા અને યુવા પેઢીને પ્રેરણાદાયી સંદેશ

એમ.પી. ઈકબાલહુસૈને ટંકારીઆ ગામની સ્વચ્છતા પર પણ વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. ગ્રામજનોને અપીલ કરતાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે આપણે સૌએ મળીને આપણા ગામને હંમેશાં સ્વચ્છ અને સુંદર રાખવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.

તેમણે કહ્યું હતું કે, “આપણને એ વાતનો ફખ્ર (ગૌરવ) હોવો જોઈએ કે આપણું ગામ હંમેશાં સુંદર અને સ્વચ્છ રહે.”

યુવા પેઢીને સંદેશ આપતાં તેમણે જીવનમાં અથાગ મહેનત કરવા, સંઘર્ષથી ક્યારેય ન ડરવા, આત્મવિશ્વાસ જાળવી રાખવા તથા પોતાના મૂળ, સંસ્કારો અને મૂલ્યોને ક્યારેય ન ભૂલવાની હાકલ કરી હતી.

ટંકારીઆ ગ્રામ પંચાયત ખાતે યોજાયેલો આ સત્કાર સમારંભ વતન અને વતની વચ્ચેના અતૂટ સંબંધની એક ભાવસભર ઝલક બની રહ્યો હતો. ભલે વ્યક્તિ રોજગાર, શિક્ષણ કે સફળતાની શોધમાં વતનથી દૂર જાય, પરંતુ વતનનું હૈયું અને વતનની માટી સાથેનો સંબંધ ક્યારેય દૂર થતો નથી, તેનો સુંદર સંદેશ આ પ્રસંગે જોવા મળ્યો હતો.

સમગ્ર કાર્યક્રમ વતનપ્રેમ, ગૌરવ, આત્મીયતા અને આનંદના માહોલમાં સંપન્ન થયો હતો.

---

---

Grand Felicitation Ceremony Held for Tankaria’s Son and UK MP Iqbal Hussain Mohamed

Quote: “I am from Tankaria, and Tankaria is mine.” — Iqbal Hussain Mohamed

Bharuch/Tankaria:

A grand felicitation ceremony was held at the premises of Tankaria Gram Panchayat to honour Hon. Iqbal Hussain Mohamed, a Member of Parliament in the United Kingdom, who was elected as an Independent candidate and has brought recognition to India and Gujarat on the global stage. The event was held in an atmosphere of immense joy, pride and affection, reflecting his deep emotional connection with Tankaria, the ancestral village of his forefathers.

The arrival of the village’s beloved son to his ancestral homeland generated great excitement and enthusiasm among the villagers, members of the Gram Panchayat and representatives of various local organisations.

The programme commenced with a recitation from the Holy Qur’an by Hafiz Safwanbhai Bhuta. All the distinguished guests were then warmly welcomed with floral bouquets. Sarpanch Shri Mangabhai presented a bouquet to Iqbalbhai and extended a warm welcome to him on behalf of the village.

Various educational institutions of Tankaria honoured Iqbalbhai by presenting him with traditional shawls. Subsequently, Deputy Sarpanch Shri Safwanbhai presented him with a citation in recognition of his achievements and his connection with the community.

“Iqbal Hussain’s relationship with Tankaria is not merely ancestral, but deeply emotional”

Speaking on the occasion, well-known Tankaria social worker and editor of the book Tankaria: In the Light of History, Nasirhussain Lotia, spoke at length about Iqbal Hussain’s inspiring personality and his deep-rooted connection with Tankaria.

He explained that Iqbal Hussain Mohamed’s grandfather and ancestors lived in Kaduji Street in Tankaria, which was known at the time as Godar Mohalla. His grandfather’s family name was Rupiyawala, although the family later became known by the surname Kaduji.

He further highlighted that Iqbal Hussain, an engineer by profession, and his family have deep roots in the soil of Gujarat and maintain a strong connection with Gujarati culture, traditions and values.

Not only does Iqbalbhai’s family originate from Tankaria, but he is also the son-in-law of the late Ahmed Saheb Khoda (DYSP), who served as a former Sarpanch of Tankaria. His sister is also married to Bashirbhai Halalat, whose family has roots in Tankaria.

Thus, Iqbal Hussain and his family share deep and multifaceted connections with Tankaria, which is undoubtedly a matter of great pride for the entire village.

Nasirhussain further noted that in his historic Maiden Speech in the British Parliament, Iqbal Hussain proudly referred to his family as a “Gujarati-Indian immigrant family.” Despite achieving success and reaching significant heights in his professional and public life overseas, he has continued to proudly acknowledge the values, principles and upbringing instilled in him by his parents.

“I am from Tankaria, and Tankaria is mine” — Iqbal Hussain

At the ceremony, Iqbal Hussain became visibly emotional as he began his address. Expressing his deep affection for his ancestral homeland, he said:

«“I am from Tankaria, and Tankaria is mine.”»

He proudly added:

«“I am the first Bharuchi Bohra Member of Parliament elected in the UK. I pray that, after me, many more young people from our Bharuchi Bohra community will come forward, progress in life and contribute to the service of humanity.”»

In his address, he placed particular emphasis on “Khidmat-e-Khalq” — service to humanity. He said that every individual should continuously strive to serve others with honesty, sincerity, dedication and patience, recognising the responsibility we have towards humanity.

Speaking about love for one’s homeland, he said:

«“This country, India, is ours, and Islam has taught us to love our homeland.”»

Message on Village Cleanliness and Inspiration for the Younger Generation

MP Iqbal Hussain also placed special emphasis on maintaining the cleanliness of Tankaria village. Appealing to the villagers, he urged everyone to work together to keep the village clean, beautiful and well-maintained.

He said:

«“We should take pride in ensuring that our village always remains beautiful and clean.”»

Addressing the younger generation, he encouraged them to work hard, never be afraid of challenges, maintain self-confidence and, above all, never forget their roots, upbringing, traditions and values.

The felicitation ceremony at Tankaria Gram Panchayat became a deeply emotional reflection of the enduring bond between a person and his homeland. The occasion beautifully demonstrated that although people may travel far from their birthplace in search of education, employment or opportunities for success, their emotional connection with their homeland and the soil of their ancestors never truly fades.

The entire programme concluded in an atmosphere filled with love for the homeland, pride, warmth, affection and joy, leaving a lasting impression on everyone present.

ISMAIL UMARJI GHODIWALA passed away……… Inna Lillahe Wainna Ilayhe Rajeun. Namaj e janaja will held at Hashamshah [RA] graveyad at 3 pm today. May ALLAH [SWT] grant the best place in Jannatul firdaush. Ameen……….

HAJIYANI FARJANABEN W/O ISHAKMASTER GORDHAN passed away………… Inna Lillahe Wainna Ilayhe Rajeun. May ALLAH [SWT] grant superior place in Jannatul firdaush. Ameen. 

ટંકારીઆ ગામના માજી સરપંચ આરીફ પટેલના જમાઈ અને મલાવી દેશમાં જન્મેલા ઝૈદાન વાંકા નો મલાવી રાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં મિડલ ઓર્ડર બેટ્સમેન તરીકે સિલેક્શન થતા આપણા સમાજનું ગૌરવ વધાર્યું છે. તેઓ મલાવીની અંદર-૧૯ ની ટીમમાં આફ્રિકાના જોન્ટી રહોડ્સના કોચિંગ હેઠળ પણ સિલેક્ટેડ હતા. અને હાલમાં રાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ ટીમમાં તેનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

(છગન ધનજી ટંકારીઆ-એક જીવંત પાત્ર)
-અફસોસ ઈખરવી.
ભરૂચ જિલ્લાના ભરૂચ તાલુકાનું મોટું ગામ એટલે ટંકારીઆ. મોટા ખેડૂતોનું, સાગરખેડુઓનું અને મહેનતકશ લોકોનું ગામ. પણ ટંકારીઆની ઓળખ માત્ર એની સમૃદ્ધિથી નથી; એની સાચી ઓળખ તો પ્રેમ, એકતા, સર્વધર્મ સમભાવ અને માનવતાથી છે.
ભૂખ્યાને જમાડનારા, ગરીબનાં આંસુ લૂછનારા, ભૂલા પડેલા અજાણ્યાને મધરાતે પણ તેના મુકામ સુધી પહોંચાડનારા—આવા સાચા રાહબરના માણસોનું ગામ એટલે ટંકારીઆ. અહીં સજ્જનો વસે છે, સૌની ખબરઅંતર પૂછાય છે, દુઃખમાં હૂંફ અપાય છે. ઘરડાં લોકોની સેવા કરી તેમની દુઆઓ મેળવનારા લોકો છે. પોતાની સાથે રહેનાર માણસ ભૂખ્યો તો નથી ને—એની ચિંતા કરનારા લોકો છે. માતા-બહેનોની કદર અને હિફાજત કરનારા, ઘરડાંની લાકડી બનનારા લોકો છે.
ગાંધીજીની સત્ય અને એકતાની ભાવનાને જીવનમાં ઉતારનાર, આઝાદીની લડતમાં દેશ સાથે ખડા રહેનારા દેશપ્રેમીઓ અને માનવતાને ચિરંજીવ બનાવનારા માનવતાવાદીઓનું આ ગામ છે.
જ્યારે ગામના થોડાક માણસોનું માનવતાભર્યું જીવન આખા ગામની બહાર સુધી સુવાસ ફેલાવે, ત્યારે ગામનો એકેએક માણસ એ સુવાસથી રંગાય નહીં તો જ નવાઈ!
ટંકારીઆના છેવાડાના ફળિયામાં રહેનારા મુહલ્લાના સદગૃહસ્થોની વાત હું અગાઉ કરી ગયો છું. એમાં ભગવાનના માણસો જેવા બે સગાભાઈ—ધનજીભાઈ અને મોહનભાઈ.
એમની સુંવાળપની સુવાસ માત્ર ટંકારીઆમાં જ નહીં, આજુબાજુનાં ગામોમાં પણ પ્રસરી હતી. નાની પેઢીથી ચાલતો એમનો પગરખાં બનાવવાનો વ્યવસાય હતો. તેઓ બૂટ-ચપ્પલ બનાવે, જૂનાં પગરખાં સુધારે અને ઉપરથી પોતાના પ્રેમની પોલીસ મારીને એ પગરખાંને ચમકાવી દે. પણ સાચી વાત તો એ હતી કે તેઓ પગરખાં જ નહીં, પહેરનારના વ્યક્તિત્વને પણ ચમકાવી દેતા.
બૂટમાં ખીલી મારતાં ખુદાને યાદ કરે અને ફાટેલા સપાટને સીવતાં સીવતાં સીતારામને યાદ કરે. એમના કામના એક છેડે ખુદા અને બીજા છેડે ઈશ્વર ઊભા રહેતા. એમની આખી પેઢી જાણે ભક્તિભાવથી ગુંજતી હતી.
બન્ને ભાઈઓ વચ્ચે એવો ભાઈચારો કે આખું ગામ વાહ વાહ કરે. ગામમાં કોઈ કામે નીકળે તો બંને સાથે નિકળે..!! જાણે બે શરીર અને એક હૃદય!
ગામના લોકો એમને જોઈને અંદરોઅંદર કહેતા—
“ભાઈબંધી શીખવી હોય તો આ બે ભાઈઓ પાસેથી શીખવી…!!”
લોકો પોતાના પગરખાં લઈને એમની પાસે આવે અને પગરખાં પણ જાણે એ બે ભાઈઓના હાથની રાહ જોતાં હોય! જાણે તેઓ પગરખાંના ડૉક્ટર પણ અને ઈશ્વર પણ!
આ બે ભાઈઓનાં સંતાનો પણ એટલાં જ પ્યારાં—કોમળ, ખુશનુમા પુષ્પો જેવાં. એમને મળો એટલે મન પ્રસન્ન થઈ જાય.
મારે અહીં ધનજીભાઈના સંતાનોમાં ખાસ કરીને મારા સગામામાની દીકરી કમુના દીકરા છગન ધનજી ટંકારીઆની વાત કરવી છે. છગન મારા બનેવી થાય.
છગન—મજાના માણસ. નિખાલસ માણસ. એમના બાપ જેવા પરોપકારી.
માણસને આવકારવો હોય તો કેવી રીતે આવકારવો, એ જાણે એમને આવડતું હતું.
“તારા આંગણિયે પૂછીને જે કોઈ આવે રે, એને મીઠો આવકાર દેજે રે; એની ખબર પૂછજે, એના સુખદુઃખની વાત કરજે, એનાં આંસુ લૂછજે, એને હિંમત આપજે. એ ભૂખ્યો તો નથી ને? એને પેટ ભરીને જમાડજે. એને માથે હાથ દેજે અને હૂંફ આપજે.”
આ જાણે એમના જીવનનો વણલખ્યો મંત્ર હતો.
બાપ જેવા બેટા અને વડ જેવા ટેટા!
છગન પણ બાપની જેમ પગરખાં બનાવનાર. ગુજરાત લેધરમાં એક અચ્છા કારીગર તરીકે એમની સુવાસ હતી. પણ એમની કારીગરી માત્ર પગરખાં સીવવામાં નહોતી; એમને તો સંબંધો બાંધતા પણ આવડતા હતા.
દુઃખિયારાને સાથ આપવો, શક્ય હોય ત્યાં સુધી મદદ કરવી, હતાશ માણસને ફરી ઊભો કરવો—આ એમના સ્વભાવમાં હતું.
કોઈ ભૂખ્યું આવે તો પોતાની થાળી પરથી ઊઠી જનાર માણસ!
કોઈ દુઃખ લઈને આવે તો એનું દુઃખ હળવું કરી દેતો માણસ!
કોઈની આંખમાં આંસુ હોય તો એ આંખો લૂછતો માણસ!
અને જે માણસ ઉદાસ ચહેરે આવે એને હસતો-હસતો પાછા મોકલે—એવા છગન.
એમનું વ્યક્તિત્વ જ એવું હતું કે ગંભીર પ્રસંગમાં પણ હળવાશનું એક ઝરણું વહાવી દે.
એક વખત અમે શોકસભામાં સાથે બેઠા હતા. એવામાં છગનના છોકરાની વહુ પોતાના બાળકને લઈને અમારી પાસેથી પસાર થઈ. છગને બાળકને જોઈને મજાકમાં પૂછ્યું—
“આ કોનું છોકરું છે?”
એની વહુ એમનો મજાકિયો સ્વભાવ જાણતી હતી. તરત બોલી—
“આ છોકરું તમારા છોકરાનું… મારું થોડું છે?”
એક ક્ષણ માટે અમે વિચારમાં પડી ગયા. પછી અચાનક વાત સમજાઈ. અમારી નજર એકબીજા સાથે મળી અને બંને હસી પડ્યા.
શોકસભામાં પણ સંબંધોની એવી હળવી વાતથી વાતાવરણમાં જાણે પવન ફરી વળ્યો.
છગન સંબંધોને ભારરૂપે નહીં, હળવાશથી જીવતા માણસ હતા.
એમના હાસ્યમાં કોઈની મજાક નહોતી; માણસને માણસ સાથે જોડવાની કળા હતી.
એમના ભાઈઓ પણ એમના જેવા જ—હળવા ફૂલ જેવા, મળતાવડા અને મજાના.
એમના નાના ભાઈ સાથે તો એમનાં લગ્ન પહેલાંથી જ રાજપીપળાથી પરિચય હતો.
હું ભણ્યો, તેઓ ભણ્યા અને અમે શિક્ષક બન્યા. પણ એ પહેલાં મારી પાસે ગરીબી હતી. પહેરવા માટે પગરખાં પણ ન મળે એવી સ્થિતિ હતી. ત્યારે અશ્વિનભાઈ પાલેજ અને તેમના ભાઈ અર્જુનભાઈએ મને બૂટ લાવી આપ્યાં હતાં.
આ ઉમદા ખાનદાનના નબીરાઓમાં મને હંમેશાં ઉમદા વ્યક્તિત્વનો નિખાર દેખાયો છે.
એમના ભાઈ કરશનભાઈની પણ એક વાત યાદ આવે છે.
વડોદરામાં એમણે મકાન બનાવ્યું. પણ એ મકાનને માત્ર મકાન ન રહેવા દીધું—ઘર બનાવ્યું અને એ ઘરને ગામ સાથે જોડી દીધું.
અને એની શિખરે લખાવ્યું—
“ટંકારીઆ.”
જ્યારે ગામલોકોને એની ખબર પડી ત્યારે કરશનભાઈને ગામના લોકોએ ગામ વચ્ચે ફૂલોથી શાલ ઓઢાડી વધાવ્યા.
આ માત્ર કોઈ એક માણસનું સન્માન નહોતું.
આ તો પોતાના ગામને હૃદયમાં વસાવનાર માણસનું સન્માન હતું.
ટંકારીઆના આ માણસોની વાત કરતાં મને વારંવાર એક જ વાત યાદ આવે છે—
રોકડો રૂપિયો, ચોખ્ખો તે ચાંદીનો જે રણકતો..!!
માણસનું સાચું મૂલ્ય એની પાસે કેટલું છે એમાં નથી; એની અંદર કેટલું છે એમાં છે.
છગન ધનજી ટંકારીઆ એવા જ માણસ.
ચોખ્ખા, નિખાલસ. દિલદાર.
પગરખાં બનાવતાં બનાવતાં જેમણે અનેક પગને રસ્તો આપ્યો, તેમ સંબંધો સાચવતાં અનેક હૃદયોને હૂંફ આપી.
અને એટલે જ—
છગન ધનજી ટંકારીઆને યાદ કરવા એટલે એક માણસને નહીં, એક માનવતાભર્યા સંસ્કારને યાદ કરવા…!!
— કે. કે. રોહિત

ટંકારીઆ વતની અને વાઘોડિયા – વડોદરામાં સ્થાયી થયેલા કરસનભાઈ [માજી પી.એસ.આઈ.] નો ફોટો

શબ્દો જ્યારે સ્મૃતિ બની જાય… ત્યારે માણસ ફરી એકવાર જીવતો થઈ જાય!

નાસીરહુસેન લોટીયા.

રોકડો રૂપિયો, ચોખ્ખો તે ચાંદીનો જે રણકતો…!!
ઈંગ્લેન્ડથી ઈસ્માઈલ સાહેબ ખુણાવાળાએ મોકલેલો કે. કે. રોહિત સાહેબનો “છગન ધનજી ટંકારીઆ—એક જીવંત પાત્ર” લેખ વાંચ્યો અને સાચું કહું તો લેખ પૂરો થયો, પણ મનમાંથી પૂરો થયો નહીં.
કેટલાક લેખ વંચાતા નથી—અનુભવાતા હોય છે.
કેટલાક શબ્દો આંખે દેખાતા નથી—હૃદયમાં ઊતરી જાય છે.
અને કેટલાક માણસો દુનિયામાંથી વિદાય લઈ જાય પછી પણ પોતાના સ્વભાવ, સંસ્કાર અને સંબંધોની સુવાસથી આપણી વચ્ચે જીવતા રહે છે.

છગન ધનજી ટંકારીઆની વાત પણ એવી જ છે.
ઈસ્માઈલ સાહેબ, તમે આ લેખ મોકલીને માત્ર એક લેખ મોકલ્યો નથી; તમે તો જાણે ટંકારીઆની એક આખી જીવંત દુનિયા અમારા હાથમાં મૂકી દીધી છે.

ટંકારીઆ એટલે માત્ર ગામ નહીં.
ટંકારીઆ એટલે સંબંધોની સંસ્કૃતિ.
ટંકારીઆ એટલે સુખમાં સાથે હસવું અને દુઃખમાં ખભે હાથ મૂકવો.
ટંકારીઆ એટલે ભૂખ્યાને ભોજન, દુઃખિયારાને હૂંફ અને અજાણ્યાને પણ પોતાના માણસની જેમ આવકાર આપવાની પરંપરા.
અને આ સંસ્કૃતિને જીવંત રાખનારા અનેક પાત્રોમાં ધનજીભાઈ અને મોહનભાઈ જેવા બે ભાઈઓનું સ્થાન ખરેખર વિશિષ્ટ હતું.
પગરખાં બનાવવાનો એમનો વ્યવસાય હતો, પરંતુ એમણે માત્ર ચામડાંના પગરખાં જ બનાવ્યાં નહોતાં—
એમણે માણસાઈના રસ્તા બનાવ્યા હતા.

ધનજીભાઈ અને મોહનભાઈનો ભાઈચારો તો પોતે જ એક પાઠ હતો. બે શરીર, એક હૃદય—આ શબ્દો એમના સંબંધ માટે જાણે ખાસ બનાવવામાં આવ્યા હોય એવું લાગે.

અને પછી આવે છે એ જ સંસ્કારની છાંયામાં ઉછરેલો છગન ધનજી ટંકારીઆ.
છગન માત્ર સારા કારીગર નહોતા.
એમની સાચી કારીગરી તો માણસ ઓળખવાની અને માણસને સાચવવાની હતી.
પગરખાંને સીવીને પહેરવા લાયક બનાવવું સહેલું છે; પરંતુ તૂટેલા માણસને ફરી ઊભો કરવો—એ મોટી કારીગરી છે.

કોઈ ભૂખ્યું આવે અને પોતાની થાળીમાંથી ઊઠી જવું, કોઈ દુઃખ લઈને આવે તો તેનું દુઃખ પોતાનું માની લેવું, કોઈની આંખમાં આંસુ દેખાય તો એ આંસુ લૂછવાની કોશિશ કરવી—આ ગુણો કોઈ શાળામાં ભણાવી શકાતા નથી.
આ તો ઘરના સંસ્કારથી હૃદયમાં ઊતરતા હોય છે.
એટલે જ છગનભાઈને સમજવા હોય તો માત્ર છગનભાઈને નહીં, એમના પિતા ધનજીભાઈ, કાકા મોહનભાઈ અને આખા એ સંસ્કારી પરિવારને સમજવો પડે.
અને એમના ભાઈઓની વાત પણ એટલી જ ગૌરવભરી છે.
“અશ્વિનભાઈ પાલેજ અને અર્જુનભાઈ દ્વારા એક જરૂરિયાતમંદને બૂટ લાવી આપવાની વાત કદાચ નાની ઘટના લાગે; પરંતુ જેના પગમાં પહેરવા પગરખાં ન હોય, તેના માટે એ બૂટ માત્ર બૂટ નથી હોતા—એ આત્મસન્માન હોય છે, કોઈના હૃદયમાં પોતાના માટે જગ્યા છે એની અનુભૂતિ હોય છે.
એવી નાની નાની મદદો જ તો માણસના જીવનમાં મોટા દીવા પ્રગટાવે છે.
અને કરશનભાઈની વાત તો હૃદયને સ્પર્શી જાય એવી છે.
વડોદરામાં પોતાનું મકાન બનાવ્યું, પણ એને માત્ર પોતાનું મકાન ન રહેવા દીધું. એની શિખરે પોતાના વતનનું નામ લખાવ્યું—
“ટંકારીઆ.”
વતનથી દૂર રહીને પણ વતનને હૃદયથી દૂર ન થવા દેવું—આ સામાન્ય વાત નથી.
મકાનની દીવાલ પર તેઓ બીજા ઘણા નામો લખી શકતા હતા જેવા નમો અન્ય ઘરો પર લખાયેલા હોય છે પરંતુ તેમના ઘરની શોભા વધારતું લખાયેલું “ટંકારીઆ” માત્ર એક ગામનું નામ નહોતું; એ તો માતૃભૂમિ પ્રત્યેની લાગણી, વતન પ્રત્યેનું ઋણ અને પોતાના લોકો પ્રત્યેનો ગૌરવ હતો.
અને જ્યારે ટંકારીઆ માં એક ભવ્ય કાર્યક્રમમાં ગામલોકોએ કરશનભાઈને ખાસ આમંત્રણ આપી ફૂલોથી અને શાલ ઓઢાડી સન્માનિત કર્યા, ત્યારે ખરેખર સન્માન પોલીસ ખાતામાં નોકરી કરી ચૂકેલા કરશનભાઈનું જ નહોતું થયું—
સન્માન થયું હતું એ લાગણીનું, જે માણસને પોતાના વતન સાથે જીવનભર જોડેલી રાખે છે.
આ આખી વાત વાંચતાં એક વાત વારંવાર મનમાં આવે છે—
માણસ મોટો પૈસાથી નથી થતો.
માણસ મોટો બને છે પોતાના વર્તનથી.
માણસ મોટો બને છે બીજાના દુઃખને પોતાનું દુઃખ માનીને.
માણસ મોટો બને છે સંબંધોને સાચવીને.
છગનભાઈ જેવા માણસોનું મૂલ્યાંકન કોઈ ત્રાજવામાં થઈ શકે નહીં.
એમની પાસે કેટલું હતું એ પ્રશ્ન જ ખોટો છે.
એમણે કેટલું આપ્યું—એ જ સાચો પ્રશ્ન છે.
અને કદાચ એટલે જ—
“રોકડો રૂપિયો, ચોખ્ખો તે ચાંદીનો જે રણકતો…”
છગનભાઈ એ જ ચોખ્ખા ચાંદીના રૂપિયાની જેમ હતા—
નિખાલસ, રણકતા અને સાચા.
શોકસભામાં પણ હાસ્યની એક નાની કિરણ પાથરી દેતી એમની મજાક—
“આ કોનું છોકરું છે?”
અને વહુનો તરત આવતો જવાબ—
“આ છોકરું તમારા છોકરાનું… મારું થોડું છે?”
આ પ્રસંગ કદાચ સાંભળવામાં નાનો લાગે, પરંતુ એમાં છગનભાઈનું આખું વ્યક્તિત્વ દેખાઈ આવે છે.
ગંભીરતામાં પણ હળવાશ, સંબંધોમાં પણ મસ્તી અને માણસને દુઃખમાંથી થોડી ક્ષણ માટે બહાર લાવવાની કળા—આ પણ એક પ્રકારની સેવા જ છે.
આ લેખ વાંચીને મને એવું લાગ્યું કે છગનભાઈ એક વ્યક્તિ જ ન હતા
એ એક વાતાવરણ હતા.
એમની આસપાસ રહો એટલે હૂંફ મળે.
એમની સાથે બેસો એટલે હાસ્ય મળે.
એમને મળો એટલે માણસાઈમાં વિશ્વાસ વધે.
અને આ આખી સ્મૃતિને શબ્દોમાં કંડારનાર કે. કે. રોહિત સાહેબનો પણ હૃદયપૂર્વક આભાર માનવો જ પડે.
કારણ કે સમય માણસોને આપણાથી દૂર કરી શકે છે, પરંતુ સારા શબ્દો તેમને સ્મૃતિમાંથી દૂર થવા દેતા નથી.
રોહિત સાહેબે છગનભાઈને યાદ કરતાં માત્ર એક વ્યક્તિનું ચરિત્ર લખ્યું નથી; તેમણે ધનજીભાઈ, મોહનભાઈ, છગનભાઈ, અશ્વિનભાઈ, અર્જુનભાઈ, કરશનભાઈ અને એમના સમગ્ર પરિવારના માધ્યમથી ટંકારીઆના એક સુંદર સંસ્કારી યુગનું ચિત્ર દોરી આપ્યું છે.
અને ઈસ્માઈલ સાહેબ, તમે ઈંગ્લેન્ડમાં બેઠા બેઠા આ લેખ અમને મોકલ્યો—એ પણ એક સુંદર સંબંધની નિશાની છે.
દૂરના દેશમાં રહીને પણ વતનની માટી, વતનના માણસો અને વતનની યાદોને હૃદયમાં જીવંત રાખવી, એ જ તો સાચી વતનપ્રેમની ઓળખ છે.
આવા લેખો આપણને એક વાત ફરી સમજાવે છે—
ગામની સાચી ઓળખ એની ઈમારતોમાં નથી હોતી,
એના ખેતરોમાં નથી હોતી,
એની સમૃદ્ધિમાં પણ નથી હોતી;
ગામની સાચી ઓળખ એના માણસોમાં હોય છે.
અને જ્યારે આવા માણસો યાદ આવે ત્યારે આંખ ભીની થાય તો એ દુઃખના આંસુ નથી હોતા…
એ તો ગૌરવના આંસુ હોય છે.
છગન ધનજી ટંકારીઆને હૃદયપૂર્વક સન્માન આપવાનું મન થાય એ સ્વભાવિક છે.
ધનજીભાઈ અને મોહનભાઈ જેવા સંસ્કારવાન વડીલો અને
અશ્વિનભાઈ, અર્જુનભાઈ અને કરશનભાઈ જેવા સેવાભાવી અને વતનપ્રેમી ભાઈઓ પણ સન્માનને પાત્ર છે.
અને આ તમામ માનવતાભર્યા પાત્રોને શબ્દોમાં અમર બનાવનાર કે. કે. રોહિત સાહેબને દિલથી અભિનંદન.
માણસ ચાલ્યો જાય છે,
પણ માણસાઈ રહી જાય છે.
શરીર વિદાય લે છે,
પણ સંસ્કાર જીવતા રહે છે.
અને સાચા માણસની યાદ—
સમય પણ ક્યારેય ભૂંસી શકતો નથી.
છગનભાઈ, તમે જ્યાં પણ હશો,
ટંકારીઆ તમને યાદ કરશે…
કારણ કે તમે ટંકારીઆમાં રહ્યા નહોતા માત્ર—
તમે ટંકારીઆના માણસોના હૃદયમાં વસ્યા હતા.
— સાદર ભાવાંજલિ અને હૃદયપૂર્વક આભાર
ઈસ્માઈલ સાહેબ ખુણાવાળા તથા કે. કે. રોહિત સાહેબને

નાસીરહુસેન લોટીયા.

 

સમગ્ર રાજ્યમાં એકીસાથે ૪ સિસ્ટમ સક્રિય થતા હવામાન ખાતા દ્વારા ભરૂચ જિલ્લામાં રેડ એલર્ટ જાહેર કર્યું છે અને જણાવ્યું છે કે ૧૩/૯/૨૬ થી ૧૫/૯/૨૬ સુધી ભારે થી અતિભારે વરસાદની આગાહી કરતા આજે સવારથી જ ધોધમાર વરસાદ પાડવાનો ચાલુ થઇ જતા ખેડૂતોના ચહેરા ખીલી ઉઠ્યા છે. આશરે ૪૩ દિવસ બાદ વરસાદ પડતા ખેડૂતોની ચિંતાની લકીરો પછી ચહેરા પર ખુશી વ્યાપી જવા પામી છે. અત્રે જાણવા મળી રહ્યું હતું કે ખેડૂતોએ ખેતરોમાં નહેરનું તથા કુવાઓનું પાણી આપવાનું પણ શરુ કરી દીધું હતું. અલ્લાહ રહેમતનો વરસાદ આપે અને ખેત-ખલીયાનો ને સરસબ્ઝ કરે. ખેડૂતોની ખેતીમાં બરકતો નાઝીલ કરે. વાતાવરણમાં અતિ બફારો દૂર થયો છે અને આહલાદક ઠંડકનો અહેસાસ થઇ રહ્યો છે. મજાની વાત તો એ છે કે માણસો તો માણસો, ઢોર-ઢાંખણ પણ ગેલમાં આવી ગયું છે.