ચાર અહમદની નગરી અહમદાબાદથી મુસ્તફાબાદ (ટંકારીઆ)ની ઐતિહાસિક વિરાસત સુધી

કહેવાય છે કે શહેરના પાયાના નિર્માણ માટે ચાર એવા પવિત્ર વ્યક્તિઓની હાજરી જરૂરી હતી, જેમણે ક્યારેય અસરની નમાઝ કઝા ન કરી હોય.

સુલતાન અહમદશાહ પ્રથમ (રહ.)– ગુજરાત સલ્તનતના શાસક.

હઝરત શેખ અહમદ ખટ્ટુ ગંજબક્ષ (રહ.) – સરખેજના પ્રખ્યાત સૂફી સંત અને સુલતાનના આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શક (પીર).

કાજી અહમદ (રહ.) – ધાર્મિક વિદ્વાન.

મલિક અહમદ – એક પવિત્ર અને ધાર્મિક વ્યક્તિ.

સુલતાન અહમદશાહ (રહ.) પ્રથમ અને હઝરત શેખ અહમદ ખટ્ટુ ગંજબક્ષ (રહ.)

આ બંને મહાન વ્યક્તિઓનો સંબંધ અમદાવાદના ઇતિહાસની સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ આધ્યાત્મિક અને ઐતિહાસિક કડીઓમાંનો એક છે.

૧. સુલતાન અહમદશાહ પ્રથમ (ઈ.સ. ૧૪૧૧–૧૪૪૨)

• તેઓ ગુજરાત સલ્તનતના સ્થાપક અને અમદાવાદ શહેરના સ્થાપક હતા.

• ઈ.સ. ૧૪૧૧માં સાબરમતી નદીના કિનારે અમદાવાદ શહેરની સ્થાપના કરી.

• તેઓ શાસક હોવાની સાથે ધર્મનિષ્ઠ, ઈબાદતગુજાર, સતત નમાજો પઢનાર અને સૂફી સંતો પ્રત્યે આદરભાવ ધરાવતા હતા.

૨. હઝરત શેખ અહમદ ખટ્ટુ ગંજબક્ષ (રહ.)

• તેઓ મધ્યકાલીન ગુજરાતના જાણીતા સૂફી સંત અને આધ્યાત્મિક મહાપુરુષ હતા.

• એક માહિતી મુજબ ઈ.સ. ૧૩૩૬માં તેમનો જન્મ થયો હતો.  

• તેમણે સરખેજને પોતાની આધ્યાત્મિક સાધના અને પ્રવૃત્તિઓનું કેન્દ્ર બનાવ્યું.

• તેમની વિદ્વત્તા, સાદગી, આધ્યાત્મિક પ્રભાવ અને સેવાભાવને કારણે તેમને ‘ગંજબક્ષ’ એટલે કે ખજાનાઓના દાતા તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા.

• તેમનું અવસાન ઈ.સ. ૧૪૪૬માં સરખેજ ખાતે થયું હોવાનું વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્ત્રોતોમાં નોંધાયું છે.

  સંદર્ભ: 
  ૧.  https://www.iranicaonline.org/articles/ahmad-khattu/?utm_source=chatgpt.com

  ૨. સરખેજ રોજા

   ઉપર આપેલ લિંક નં 1 અને 2 પર click કરો

  સુલતાન અહમદશાહ પ્રથમ, હઝરત શેખ અહમદ ખટ્ટુ ગંજબક્ષ (રહ.)ને પોતાના આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શક (પીર) અને સલાહકાર તરીકે માન આપતા હતા જે એમના આપસી સંબંધની સૌથી મહત્ત્વની કડી છે.

  અમદાવાદની સ્થાપના માટે સ્થળ પસંદ કરવામાં હઝરત શેખ અહમદ ખટ્ટુ ગંજબક્ષ (રહ.)ની સલાહ અને માર્ગદર્શન મહત્ત્વપૂર્ણ રહ્યાં હતાં.

  પરંપરાગત ઐતિહાસિક વર્ણન મુજબ, ઈ.સ. ૧૪૧૧માં અમદાવાદની સ્થાપના ચાર અહમદ નામના પવિત્ર વ્યક્તિઓના આશીર્વાદ અને સહભાગિતાથી થઈ હતી. તેમાં સુલતાન અહમદશાહ અને શેખ અહમદ ખટ્ટુ ગંજબક્ષ (રહ.)નો પણ સમાવેશ થાય છે.

  બંને વચ્ચે શાસક અને આધ્યાત્મિક ગુરુનો આદરપૂર્ણ સંબંધ હતો.

  આ સંબંધની પુષ્ટિ ગુજરાત સરકારના પ્રવાસન વિભાગ અને Encyclopaedia Iranicaના ઐતિહાસિક વર્ણનોમાં પણ મળે છે.

  ૩. કાજી અહમદ જોધ (રહ.):
  

  • તેઓ ધાર્મિક વિદ્વાન, ઇસ્લામી કાયદાના જાણકાર અને કાજી તરીકે જાણીતા હતા.

  • તેમનું એક બીજું નામ કુત્બુદ્દીન હોવાનું ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં નોંધાયું છે.

  • તેઓ સરખેજના હઝરત શેખ અહમદ ખટ્ટુ ગંજબક્ષ (રહ.)ના મુરીદ (શિષ્ય) અને ખલીફા (આધ્યાત્મિક ઉત્તરાધિકારી) હતા.

  • તેમની કબર પાટણમાં ખાન સરોવર પાસે આવેલી હોવાનું નોંધાયું છે.

  • અમદાવાદની સ્થાપનામાં ચાર અહમદોમાંના એક તરીકે તેમનું નામ લેવામાં આવે છે.

  ખાસ કડી: કાજી અહમદનો સંબંધ હઝરત શેખ અહમદ ખટ્ટુ ગંજબક્ષ (રહ.) સાથે ગુરુ-શિષ્ય અને આધ્યાત્મિક ઉત્તરાધિકારીનો હતો.

  ૪. મલિક અહમદ

  • મલિક અહમદને અમદાવાદની સ્થાપનાની પરંપરાગત કથામાં એક પવિત્ર અને ધર્મનિષ્ઠ વ્યક્તિ તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે.

  • ઐતિહાસિક લોકવાયકા મુજબ તેઓ નિયમિત રીતે પાંચ વખત નમાજ અદા કરતા હતા અને ખાસ કરીને અસરની નમાજનો  સમય ક્યારેય ચૂકતા નહોતા.

  • સુલતાન અહમદશાહે અમદાવાદની સ્થાપના માટે જે ચાર અહમદોની પસંદગી કરી હતી, તેમાં તેમનો પણ સમાવેશ થતો હતો.

  • કેટલાક ઐતિહાસિક વર્ણનોમાં તેમની કબર અમદાવાદના કાલુપુર દરવાજા નજીક હોવાનું જણાવાયું છે.

  ખાસ કડી: તેમની ધાર્મિક નિષ્ઠા અને પવિત્રતાના કારણે તેઓ અમદાવાદની સ્થાપનાની ચાર અહમદોની પરંપરામાં સ્થાન પામ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે.

  ---

  (૨) મુસ્તફાબાદની જામે મસ્જિદ : ગુજરાતના મધ્યકાલીન ઇતિહાસનો ગૌરવશાળી વારસો

આજનું ટંકારીઆ ૧૫મી સદીમાં મુસ્તફાબાદ તરીકે ઓળખાતું હતું. ઈ.સ. ૧૪૫૩માં ૨૦ માર્ચના રોજ અહીંની ઐતિહાસિક જામે મસ્જિદનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું હતું. આ મસ્જિદના નિર્માણનો શિલાલેખ જોતાં મસ્જીદના બાંધકામનો સંબંધ ગુજરાત સલ્તનતના સુલતાન કુતુબુદ્દીન એહમદ શાહ બીજા સાથે જોડાયેલો છે. સુલતાનની સૂચના અનુસાર સૈયદ અતાઉલ્લાહ રાજા હુસૈની (શરફુલ મુલ્ક) આ મસ્જિદના નિર્માણકાર્ય સાથે સંકળાયેલા હતા અને કાજીયુલ મશાઇખના પ્રયત્નો પણ મસ્જીદ બાંધકામમાં મહત્વના હતા.

આ ઐતિહાસિક હકીકતો માત્ર સ્થાનિક લોકવાયકા કે જનશ્રુતિ પર આધારિત નથી, પરંતુ મસ્જિદમાં સ્થાપિત અરબી શિલાલેખ તેમજ ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ (ASI)ના ઐતિહાસિક પ્રકાશન Epigraphia Indica – Arabic and Persian Supplementમાં પણ નોંધાયેલી છે.

વિશેષ આશ્ચર્ય અને ગૌરવની વાત એ છે કે ઈ.સ. ૧૪૫૩માં જ્યારે મુસ્તફાબાદમાં આ ભવ્ય જામે મસ્જિદનું નિર્માણ થઈ રહ્યું હતું, ત્યારે અમદાવાદ અને મુસ્તફાબાદ વચ્ચેનું ભૌગોલિક અંતર ઘણું વધારે ગણાતું હતું. બંને સ્થળોની વચ્ચે અનેક મોટાં નગરો અને શહેરો આવેલાં હોવા છતાં, તે સમયના ગુજરાતના સુલતાનની સૂચના અને પ્રેરણાથી અમદાવાદથી દૂર આવેલા મુસ્તફાબાદની પસંદગી થઇ અને આ કસ્બામાં ભવ્ય જામે મસ્જિદનું નિર્માણ થયું એ ખરેખર અસાધારણ અને ઐતિહાસિક મહત્ત્વ ધરાવતી ઘટના ચોક્કસ ગણાય.

આ હકીકત દર્શાવે છે કે આજથી લગભગ છ સદીઓ પહેલાં પણ મુસ્તફાબાદનું અને તેના ખાસ રહેવાસીઓનું/બુજુર્ગોનું ધાર્મિક, સામાજિક અને પ્રાદેશિક મહત્ત્વ કેટલું વિશિષ્ટ રહ્યું હશે!

ટંકારીઆની જામે મસ્જિદ માત્ર ઈબાદતનું સ્થળ નથી, પરંતુ તે મુસ્તફાબાદ – ટંકારીઆના ગૌરવશાળી ભૂતકાળ, ઐતિહાસિક ઓળખ અને સમૃદ્ધ વારસાની છ સદીઓ જૂની જીવંત સાક્ષી છે.